Trong quan hệ hôn nhân, bên cạnh quyền lợi chung, vợ chồng cũng có những nghĩa vụ tài chính nhất định. Một trong những vấn đề quan trọng cần làm rõ là việc phân định nợ chung và nợ riêng của vợ, chồng. Việc xác định đúng bản chất của từng loại nghĩa vụ này không chỉ có ý nghĩa trong quá trình chung sống mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mỗi bên khi ly hôn hoặc giải quyết tranh chấp tài sản. Dựa trên các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình, bài viết này sẽ phân tích cơ sở pháp lý để xác định nợ chung và nợ riêng của vợ chồng, từ đó giúp làm rõ trách nhiệm tài chính của từng cá nhân trong quan hệ hôn nhân.
- Cơ sở xác định “nợ chung” của vợ, chồng:
Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2024 quy định vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây:
- Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do cả hai cùng thỏa thuận hoặc trách nhiệm bồi thường thiệt hại chung;
- Nghĩa vụ do một bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình.
- Nghĩa vụ liên quan đến tài sản chung như chiếm hữu, sử dụng, định đoạt.
- Nghĩa vụ từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển tài sản chung hoặc tạo thu nhập chính cho gia đình.
- Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra theo quy định của Bộ luật Dân sự.
- Các nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật.
Cùng với đó, tại khoản 20 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ “Nhu cầu thiết yếu là nhu cầu sinh hoạt thông thường về ăn, mặc, ở, học tập, khám bệnh, chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạt thông thường khác không thể thiếu cho cuộc sống của mỗi người, mỗi gia đình.”
Theo đó, “nợ chung” của vợ chồng không nhất thiết phải do cả vợ và chồng cùng xác lập mà nó có thể phát sinh từ những trường hợp nêu trên.
- Cơ sở xác định “nợ riêng” của vợ, chồng:
Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định vợ, chồng có các nghĩa vụ tài sản riêng, bao gồm:
- Nghĩa vụ của mỗi bên có trước khi kết hôn;
- Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản riêng, trừ trường hợp nghĩa vụ phát sinh trong việc bảo quản, duy trì, tu sửa tài sản riêng của vợ, chồng theo quy định tại khoản 4 Điều 44 hoặc quy định tại khoản 4 Điều 37 của Luật này;
- Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình;
- Nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của vợ, chồng.
Từ quy định này, có thể thấy nguyên tắc chung để xác định “nợ riêng” là khoản nợ đó gắn liền với tài sản riêng, hành vi độc lập hoặc trách nhiệm cá nhân của một bên vợ, chồng mà không nhằm phục vụ lợi ích chung của gia đình.
