Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Riêng các quy định tại Điều 13 (về nghĩa vụ khai thuế, tính thuế) và Điều 26 (về sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ, cá nhân kinh doanh) sẽ có hiệu lực sớm hơn kể từ ngày 01/01/2026.
Với quy mô tinh gọn gồm 09 chương và 53 điều, Luật Quản lý thuế 2025 thay thế hoàn toàn Luật Quản lý thuế năm 2019. Luật này đánh dấu bước chuyển quan trọng từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị tuân thủ hiện đại dựa trên dữ liệu số, tự động hóa và phân tích rủi ro. Dưới đây là những điểm cốt lõi người nộp thuế cần đặc biệt lưu ý:
- Chuyển đổi số toàn diện và hệ thống quản trị rủi ro tự động
Luật Quản lý thuế 2025 dành riêng một chương quy định về quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và chuyển đổi số. Cơ quan thuế sẽ tăng cường việc kiểm tra dựa trên cơ sở dữ liệu điện tử tập trung và hạn chế tối đa việc kiểm tra trực tiếp tại đơn vị. Theo luật mới:
- Cơ chế hoàn thuế, miễn thuế và giảm thuế sẽ từng bước được thực hiện tự động hoàn toàn dựa trên dữ liệu số và quy trình công nghệ. Các văn bản, thông báo, quyết định hành chính thuế tự động được ký số và có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy.
- Trường hợp người nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế có sai sót chỉ được phép khai bổ sung trong thời hạn tối đa là 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế, khoản thu khác của kỳ tính thuế có sai, sót.
- Khi có căn cứ xác định người nộp thuế có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và máy tính tiền để phục vụ kiểm tra. Biện pháp này chỉ áp dụng khi có dấu hiệu vi phạm cụ thể, không được áp dụng đại trà, thường xuyên hay vô điều kiện đối với tất cả doanh nghiệp.
- Phân nhóm người nộp thuế theo mức độ tuân thủ
Luật Quản lý thuế 2025 cũng lần đầu tiên quy định về việc phân nhóm người nộp thuế. Theo đó, trên cơ sở các tiêu chí về quy mô hoạt động, lĩnh vực kinh doanh, đặc điểm ngành nghề, lịch sử kê khai và chấp hành nghĩa vụ thuế, cơ quan thuế sẽ đánh giá mức độ tuân thủ của người nộp thuế và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp.
Cách tiếp cận này cho phép cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào các đối tượng có rủi ro cao, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp và cá nhân có lịch sử tuân thủ tốt.
- Tăng cường quản lý thuế đối với thương mại điện tử và nền kinh tế số
Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số và thương mại điện tử xuyên biên giới đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý thuế nhằm hạn chế thất thu ngân sách. Tại Điều 2 Luật Quản lý thuế 2025 đã mở rộng định nghĩa người nộp thuế. Theo đó, đối tượng nộp thuế được chỉ rõ bao gồm các tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động kinh doanh hoặc phát sinh thu nhập tại Việt Nam, đặc biệt là các chủ thể hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) và nền tảng số khác.
Thay vì để người bán tự khai tự nộp với hiệu quả thấp, luật mới thiết lập cơ chế khấu trừ tại nguồn thông qua các tổ chức quản lý sàn TMĐT có chức năng thanh toán như Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki. Sàn TMĐT sẽ trực tiếp khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ và cá nhân kinh doanh trên sàn.
Đối với các hoạt động kinh doanh phát sinh trên các nền tảng không có chức năng thanh toán trực tiếp như Facebook, Zalo hay hoạt động livestream độc lập, người bán vẫn có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khai thuế, tính thuế và nộp thuế theo quy định.
- Cải cách đối với hộ và cá nhân kinh doanh
Từ ngày 01/01/2026, cơ chế thuế khoán chính thức bị xóa bỏ trên phạm vi cả nước. Hộ và cá nhân kinh doanh sẽ chuyển sang phương thức kê khai, tự khai, tự tính và tự nộp thuế dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử, sổ sách ghi chép doanh thu thực tế và tài khoản ngân hàng chuyên dụng.
Xu hướng này đòi hỏi các hộ kinh doanh cần từng bước hình thành thói quen ghi chép doanh thu, chi phí, lưu trữ chứng từ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai theo quy định. Việc chuẩn hóa dữ liệu kinh doanh không chỉ giúp người nộp thuế đáp ứng yêu cầu quản lý mới mà còn tạo điều kiện thuận lợi khi mở rộng quy mô hoạt động trong tương lai.
- Đổi mới quy trình kiểm tra thuế và xử lý nợ thuế chuyển tiếp
Để tránh chồng chéo với cơ quan thanh tra nhà nước, Luật Quản lý thuế 2025 đã bãi bỏ hoàn toàn quy định về thanh tra thuế, chỉ giữ lại và tối ưu hóa hình thức kiểm tra thuế.
Việc kiểm tra trực tiếp tại trụ sở người nộp thuế bị giới hạn nghiêm ngặt trong các trường hợp cụ thể (tập trung vào nhóm rủi ro cao hoặc phục vụ hoàn thuế, giải thể, phá sản). Thời hạn kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp thông thường được điều chỉnh tối đa là 20 ngày làm việc (có thể gia hạn tối đa 20 ngày); đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết là 40 ngày (gia hạn không quá 40 ngày).
Tất cả các khoản tiền thuế nợ phát sinh và tồn đọng tính đến hết ngày 30/06/2026 sẽ được chuyển giao và xử lý thống nhất theo các quy định nghiêm khắc của Luật Quản lý thuế 2025.
- Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm trong kỷ nguyên số
Điều 8 của Luật mới bổ sung và siết chặt các chế tài xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm nghiêm trọng như:
- Cố tình kê khai không đầy đủ, không chính xác số thuế phải nộp hoặc số thuế được miễn, giảm, hoàn.
- Lợi dụng chức vụ làm rò rỉ thông tin người nộp thuế hoặc làm sai lệch kết quả kiểm tra thuế.
- Tạo lập hóa đơn điện tử trái phép, làm giả chứng từ, can thiệp trái phép vào hệ thống thông tin quản lý thuế hoặc phát tán thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến cơ quan thuế và người nộp thuế.
- Khuyến nghị đối với người nộp thuế trước ngày 01/07/2026
Luật Quản lý thuế 2025 thiết lập một chuẩn mực quản trị thuế mới, tiệm cận với các thông lệ quản lý hiện đại trên thế giới, trong đó dữ liệu, công nghệ và quản lý tuân thủ đóng vai trò trung tâm. Chính vì vậy người nộp thuế cần có những bước chuẩn bị kỹ càng để nâng cao năng lực quản trị và thích ứng hiệu quả với môi trường pháp lý mới.
Đối với doanh nghiệp, cần có sự chủ động trong việc: Rà soát toàn bộ nguồn doanh thu phát sinh; Đối chiếu tính thống nhất giữa hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán và hệ thống quản trị nội bộ; Chuẩn hóa quy trình lưu trữ dữ liệu điện tử; Kiểm soát các rủi ro về giao dịch liên kết, thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới.
Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, cần chủ động: Thực hiện ghi chép doanh thu, chi phí đầy đủ; Chuẩn hóa chứng từ và dữ liệu kinh doanh; Sử dụng hóa đơn điện tử theo đúng quy định; Theo dõi các văn bản hướng dẫn thi hành để kịp thời điều chỉnh hoạt động kinh doanh.
Việc chủ động thích ứng với hành lang pháp lý mới không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng lịch sử tuân thủ tốt, tạo thuận lợi trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh lâu dài.
